Polowanie ma swój własny język. Jako początkujący myśliwy zwykła rozmowa w sali myśliwskiej może więc brzmieć niemal jak szyfr: Kozioł stał na przechodzie, został postrzelony z zasiadki, zostawił farbę, a teraz trzeba wezwać przewodnika psa, by wyłożył trop. Na polowaniu zbiorowym mówi się jednocześnie o miotach, stanowiskach, instruktażu, aportowaniu i naganiaczach.
Wiele z tych słów ma bardzo konkretne znaczenie, a niektóre używane są też w przepisach, planach odstrzału i oficjalnych wytycznych. Dlatego warto je poznać.
Ten słownik łowiecki zbiera szereg najczęściej używanych terminów myśliwskich. Słowa wyjaśnione są prostym językiem, z naciskiem na praktyczne znaczenie.
A
Aportowanie
Gdy pies odnajduje i przynosi myśliwemu odstrzeloną lub postrzeloną drobną zwierzynę. Aportowanie ma kluczowe znaczenie w wielu formach polowania na ptactwo.
B
Byk
Określenie dorosłego samca między innymi u jelenia szlachetnego i daniela. Słowo używane jest też szerzej w odniesieniu do przedstawicieli rodziny jeleniowatych, co może powodować niejasności językowe.
Byk daniela
Dorosły samiec u daniela. Dojrzałe byki rozwijają charakterystyczne, łopatowate poroże.
C
Cicha nagonka
Polowanie zbiorowe, w którym zwierzyna spokojnie wprawiana jest w ruch w kierunku postawionych strzelców przy ograniczonej presji. Formę tę stosuje się przede wszystkim do zwierzyny kopytnej i lisów.
Cielę
Określenie młodego zwierzęcia między innymi u jelenia szlachetnego i daniela. Młode sarny nazywa się natomiast koźlętami.
E
Egzamin strzelecki z broni kulowej
Egzamin strzelecki, który trzeba zdać, zanim myśliwy może polować z bronią kulową zgodnie z obowiązującymi duńskimi przepisami. Egzamin sprawdza zarówno celność, jak i bezpieczne posługiwanie się bronią.
F
Farba
Łowieckie określenie krwi postrzelonej lub odstrzelonej zwierzyny. Słowo to występuje też w pojęciach takich jak praca na farbie i pies tropiący.
Fotopułapka
Automatyczna kamera, często aktywowana ruchem lub czujnikiem PIR, wykorzystywana do rejestrowania zwierząt na danym obszarze bez stałej obecności człowieka.
I
Instruktaż
Odprawa prowadzącego polowanie przed polowaniem zbiorowym. Omawia się na niej między innymi bezpieczeństwo, dozwoloną zwierzynę, sygnały, stanowiska, psy i zasady praktyczne.
K
Karta łowiecka
Formalne uprawnienie do wykonywania polowania w Danii, gdy spełnione są odpowiednie wymogi. Kartę łowiecką trzeba wykupić, a ona sama musi być ważna.
Koza
Dorosła samica u sarny.
Kozioł
Określenie samca u sarny. „Kozioł” używane jest też w odniesieniu do samców niektórych innych gatunków w mowie potocznej, ale w duńskim języku łowieckim dotyczącym zwierzyny jeleniowatej kozioł sarny jest klasycznym przykładem.
Kozioł sarny
Dorosły samiec u sarny.
Koźlę
Młode zwierzę u sarny. Mówi się więc koźlę sarny, a nie cielę sarny.
Koźlę sarny
Młoda sarna w pierwszym okresie życia.
Kulochwyt
Bezpieczny materiał lub teren za celem, który może zatrzymać pocisk. Przy polowaniu z bronią kulową bezpieczny kulochwyt to podstawowy wymóg przed strzałem.
L
Lufa
Rura broni, przez którą przechodzi pocisk lub śrut. Wylot lufy to przedni otwór lufy.
Lusterko
Jasny obszar na zadzie zwierzyny jeleniowatej. Jego kształt i rysunek mogą pomóc w określeniu gatunku i płci.
Ł
Łania (u daniela)
Dorosła samica u daniela.
Łania (u jelenia szlachetnego)
Dorosła samica u jelenia szlachetnego.
Łowisko
Obszar, na którym dysponuje się i wykonuje polowanie. Słowo używane jest zarówno w odniesieniu do małych, jak i dużych terenów łowieckich.
M
Miejsce strzału
Miejsce, w którym stało zwierzę w momencie oddania strzału. Przy niepewnym strzale miejsce należy oznaczyć i systematycznie zbadać, nie niszcząc tropu.
Miot
Obszar, przez który przechodzi się podczas polowania zbiorowego. Jeden dzień łowiecki może składać się z kilku miotów.
Młoda łania (daniela)
Młoda samica u daniela, zazwyczaj przed pierwszym łoszakiem. Dokładne stosowanie określeń wiekowych może różnić się w praktyce łowieckiej.
Młoda łania (jelenia)
Młoda łania u jelenia szlachetnego, zazwyczaj przed pierwszym cielęciem.
N
Nabój
Kompletna amunicja do broni palnej. Nabój do karabinu zawiera zazwyczaj pocisk, łuskę, proch i spłonkę, natomiast nabój śrutowy zawiera ładunek śrutu lub inny legalny rodzaj pocisku.
Naganiacz
Osoba poruszająca się przez miot, by skłonić zwierzynę do przemieszczenia się. Przy różnych formach polowań zadanie i tempo naganiacza mogą się bardzo różnić.
Nagonka
Polowanie zbiorowe, w którym naganiacze, często z psami, aktywnie wprawiają zwierzynę w ruch w kierunku lub obok postawionych strzelców.
O
Odnoga
Gałąź lub wypustka na porożu.
Odstrzał selekcyjny
Odstrzał, w którym priorytetowo traktuje się określone zwierzęta lub kategorie na podstawie celów gospodarki łowieckiej, na przykład płci, wieku lub struktury populacji.
Okres polowań
Okres, w którym dany gatunek zwierzyny może być legalnie odstrzeliwany zgodnie z obowiązującymi przepisami. Lokalne okresy polowań mogą odbiegać od ogólnych.
Otarcie
Ślady i uszkodzenia roślinności powstałe, gdy zwierzyna jeleniowata wyciera poroże.
Oznaka trafienia
Fizyczna reakcja zwierzęcia w momencie strzału oraz oznaki na miejscu, na przykład sierść, krew lub kość. Oznaki trafienia mogą dawać wskazówki, ale nie zawsze są jednoznaczne.
P
Parostki
Łowieckie określenie poroża kozła sarny. Po obróbce trofeum parostki można zamontować razem z czaszką.
Patroszenie
Otwarcie odstrzelonej sztuki zwierzyny kopytnej i wyjęcie narządów. Celem jest między innymi przyspieszenie chłodzenia i zapewnienie dobrej higieny mięsa.
Pies tropiący
Pies wyszkolony do podążania za tropem postrzelonej zwierzyny kopytnej. W Danii istnieje oficjalny rejestr autoryzowanych przewodników psów tropiących.
Plan odstrzału
Plan określający, jakie i ile zwierząt ma zostać odstrzelonych na danym obszarze lub w populacji. W przypadku zwierzyny jeleniowatej plan może na przykład rozróżniać kategorie płci i wieku. Plan odstrzału może być bardziej restrykcyjny niż ogólny okres polowań.
Podchodzenie
Forma polowania, w której myśliwy aktywnie się porusza i stara się zbliżyć do zwierzyny, nie zostając przez nią zauważonym.
Pokot
Tradycyjne zakończenie polowania zbiorowego, podczas którego odstrzelona danego dnia zwierzyna zostaje ułożona i uczczona. Forma różni się w zależności od polowania i regionu.
Pokot zwierzyny
Zobacz „pokot”. Tradycyjne ułożenie zwierzyny odstrzelonej danego dnia po polowaniu zbiorowym.
Polowanie marszowe
Forma polowania, w której myśliwi poruszają się przez teren i sami spłaszają drobną zwierzynę. Wymaga wyraźnej dyscypliny co do linii i kierunku strzału.
Polowanie na przelocie
Polowanie, w którym myśliwy umieszcza się przy spodziewanej trasie przelotu i czeka na przelatujące ptaki, na przykład kaczki, gęsi, gołębie lub wrony.
Polowanie z wabieniem
Polowanie, w którym myśliwy wykorzystuje dźwięk, wabiki lub inne legalne metody, by przywabić zwierzynę bliżej. Metoda i jej legalność zależą od gatunku i sprzętu.
Ponowne ładowanie
Przygotowanie broni z nową amunicją po strzale. Na polowaniu musi się to odbywać przy zachowaniu stałej kontroli nad lufą i otoczeniem.
Poroże
Struktura kostna, którą rozwijają i zrzucają samce duńskich gatunków zwierzyny jeleniowatej. Poroże to nie to samo co trwałe rogi.
Postrzał
Gdy zwierzę zostaje trafione strzałem, nie ginąc szybko ani nie zostając od razu odnalezione. Podejrzenie postrzału należy traktować poważnie i może wymagać profesjonalnego poszukiwania.
Poszukiwanie
Systematyczne poszukiwanie postrzelonej lub przypuszczalnie postrzelonej zwierzyny. Przy zwierzynie kopytnej należy skontaktować zarejestrowanego przewodnika psa tropiącego, gdy sytuacja wymaga profesjonalnego poszukiwania.
Presja łowiecka
Łączne zakłócenia i wpływ polowań na dany obszar. Wysoka presja łowiecka może zmienić zachowanie zwierzyny i sprawić, że stanie się bardziej nocna lub płochliwa.
Prowadzący polowanie
Osoba organizująca i prowadząca polowanie zbiorowe. Prowadzący polowanie zazwyczaj odpowiada za instruktaż, rozstawienie stanowisk, mioty i praktyczny przebieg polowania.
Przechód
Stała lub często używana ścieżka, z której korzysta zwierzyna między miejscami przebywania a żerowania. Przechody widoczne są jako wydeptana roślinność lub tropy w ziemi i śniegu.
Przelot
Regularne przemieszczanie się ptaków między na przykład miejscami noclegu, żerowania i odpoczynku. Przeloty poranne i wieczorne wykorzystywane są przy kilku formach polowania na ptactwo.
Przewodnik psa
Osoba prowadząca psa myśliwskiego. Na polowaniu przewodnik psa może pracować na przykład z psem gończym, płochającym, legawym lub aportującym.
Przód (tuszy)
Przednia część oskórowanego lub obrobionego zwierzęcia. Termin używany jest w kontekście rozbioru i mięsa.
R
Racice boczne
Małe dodatkowe racice za głównymi racicami, między innymi u zwierzyny jeleniowatej i dzików. Mogą pozostawiać odciski w miękkiej ziemi i są wykorzystywane przy odczytywaniu tropów.
Remiza
Mniejszy obszar leśny lub zarośnięty na otwartym terenie, często zakładany jako osłona oraz siedlisko przyrodnicze i łowieckie. Remizy mogą być ważnymi miejscami przebywania dla drobnej zwierzyny.
Rozbiór
Szczegółowe krojenie mięsa na poszczególne elementy po oskórowaniu i wstępnym rozbiorze.
Rozbiór wstępny
Podzielenie odstrzelonego zwierzęcia na większe elementy anatomiczne po oskórowaniu. Ta czynność poprzedza bardziej szczegółowy rozbiór na pojedyncze elementy.
Rudel (saren)
Grupa saren, zwłaszcza luźniejsze grupy, które można zobaczyć poza okresem terytorialnym kozła, między innymi zimą.
Ruja
Okres, w którym zwierzęta się rozmnażają. Termin różni się w zależności od gatunku. Sarna ma na przykład rują letnią, podczas gdy jeleń szlachetny i daniel mają rują jesienią.
Rura
Potoczne określenie lufy broni palnej. W przypadku strzelb mówi się na przykład o broni jedno- lub dwururowej (jednorurka, dwururka).
S
Samica prowadząca (matka)
Samica z zależnym od niej potomstwem. Na polowaniu ważne jest rozpoznanie tej relacji, aby zależne młode nie zostało niezamierzenie pozostawione samo.
Scypuł
Miękka, ukrwiona skóra pokrywająca poroże podczas jego wzrostu. Gdy poroże jest w pełni rozwinięte, scypuł zasycha i zostaje wytarty.
Stado
Grupa zwierzyny jeleniowatej, używane szczególnie w odniesieniu do jelenia szlachetnego i daniela. Wielkość stada różni się w zależności od gatunku, pory roku i populacji.
Stanowisko
Miejsce, w którym stoi lub siedzi strzelec podczas polowania zbiorowego. Nie wolno samodzielnie zmieniać swojego stanowiska, jeśli wpływa to na plan bezpieczeństwa polowania.
Stójka
Gdy pies legawy zatrzymuje się i wskazuje, że zlokalizował zwierzynę. Postawa ciała psa pokazuje przewodnikowi, gdzie znajduje się zwierzyna.
Strzał dobijający
Strzał oddawany w celu szybkiego i humanitarnego uśmiercenia poważnie rannego zwierzęcia, gdy sytuacja czyni to bezpiecznym i zasadnym.
Szpicak
Młody byk z pierwszym prostym porożem złożonym ze szpic, bez pełnego rozgałęzienia widocznego u starszych byków.
Ś
Śrut
Małe pociski wystrzeliwane razem z naboju śrutowego. Rozmiar śrutu i wybór naboju dostosowuje się do gatunku zwierzyny, broni i obowiązujących przepisów.
T
Teren łowiecki
Obszar, na którym dana osoba lub koło łowieckie dysponuje prawem do polowania. „Łowisko” to często używany krótszy odpowiednik tego samego obszaru.
Terytorium
Obszar, którego zwierzę aktywnie broni przed przedstawicielami własnego gatunku. Kozioł sarny jest klasycznym przykładem w okresie wiosenno-letnim.
Tyka
Jedna z dwóch głównych części poroża, z której wyrastają odnogi.
W
Waidmannsdank
Tradycyjna odpowiedź na „Waidmannsheil” w środowiskach, gdzie to określenie jest używane.
Waidmannsheil
Tradycyjne, niemieckojęzyczne myśliwskie pozdrowienie lub gratulacje, używane w części europejskiej kultury łowieckiej. Nie jest to konieczny duński termin łowiecki, ale słychać je również wśród duńskich myśliwych.
Wycieranie się
Gdy byk lub kozioł ociera poroże o drzewa i krzewy. Dzieje się tak między innymi podczas usuwania scypułu i może też stanowić element znakowania terytorium lub obecności.
Wylot lufy
Przednie zakończenie lufy broni. Bezpieczna obsługa broni oznacza, że wylot lufy zawsze skierowany jest w bezpiecznym kierunku.
Z
Zasiadka
Forma polowania, w której myśliwy czeka na stałym lub wybranym miejscu, aż przejdzie zwierzyna. Zasiadka stosowana jest przede wszystkim do zwierzyny kopytnej, ale zasada występuje też przy innych formach polowań.
Zwierzyna (łowna)
Łowieckie określenie dzikich zwierząt i ptaków objętych gospodarką łowiecką. Nie cała zwierzyna jest łowna.
Zwierzyna kopytna
Gatunki zwierzyny z racicami, w kontekście łowieckim przede wszystkim zwierzyna jeleniowata i dziki. Termin ten często odnosi się do większej zwierzyny łownej.
Zwierzyna osiadła
Zwierzyna żyjąca na stałe lub głównie na określonym obszarze, w przeciwieństwie do występowania bardziej wędrownego lub migrującego.
Inne terminy, które często spotkasz
Legowisko dzienne
Obszar, w którym zwierzę przebywa w spokoju w ciągu dnia. Dziki mogą na przykład leżeć w gęstej roślinności i wychodzić dopiero po zmroku.
Zapach
Ślad zapachowy pozostawiony przez ludzi lub zwierzęta. Kierunek wiatru w dużej mierze decyduje o tym, jak zapach przemieszcza się przez teren.
Tor pocisku
Tor lotu pocisku od karabinu do celu. Grawitacja, prędkość, odległość i wiatr wpływają na tor.
Legowisko
Miejsce, w którym zwierzyna leżała i odpoczywała. Świeże legowiska często widoczne są jako przygnieciona roślinność.
Byk panujący na rykowisku
Dorosły byk, który podczas rui utrzymuje grupę samic lub dominuje na określonym terenie rykowiska. Termin używany jest przede wszystkim w odniesieniu do jelenia szlachetnego.
Drabinka myśliwska
Podwyższone stanowisko łowieckie z siedziskiem i drabinką, często umieszczone przy drzewie. Daje lepszy widok i może poprawić kąt kulochwytu, ale nigdy nie zwalnia myśliwego z obowiązku kontroli tła.
Wieża myśliwska
Bardziej trwałe, podwyższone stanowisko łowieckie, często z bokami i dachem. Wykorzystywana przede wszystkim do polowania z zasiadki.
Odległość strzału
Odległość między myśliwym a celem. Odpowiedzialna odległość zależy od broni, gatunku zwierzyny, pozycji strzeleckiej, warunków i udokumentowanych umiejętności myśliwego.
Kąt strzału
Kąt, pod jakim zwierzę stoi względem myśliwego. Strzał z boku zazwyczaj daje najbardziej przejrzystą anatomię u zwierzyny kopytnej, natomiast strome lub skośne kąty wymagają większej rozwagi.
Paprzysko
Zabłocony obszar, w którym między innymi tarzają się dziki. Aktywne paprzyska mogą mieć wiele tropów i drzewa do wycierania się w pobliżu.
Trofeum
Zachowana część odstrzelonego zwierzęcia, często poroże lub zęby, jako pamiątka polowania. Polowanie trofealne powinno nadal spełniać te same wymogi etyki i gospodarki łowieckiej co inne polowania.
Osłona wiatrowa
Nie jest to wszędzie stały, techniczny termin łowiecki, ale w niektórych miejscach używa się go w odniesieniu do umiejscowienia lub terenu, gdzie warunki wiatrowe odgrywają szczególną rolę. Gdy spotkasz lokalne określenia, poproś o wyjaśnienie ich w danym kontekście.
Stanowisko boczne / tylne
Stanowisko umieszczone tak, by mogło objąć zwierzynę wyłamującą się do tyłu lub na bok względem głównego kierunku nagonki. Termin i jego konkretna funkcja mogą się różnić lokalnie.
Dublet
Dwie sztuki zwierzyny odstrzelone dwoma szybkimi strzałami w tej samej sytuacji, zazwyczaj używane przy polowaniu z bronią gładkolufową. Słowo to opisuje wynik łowiecki – nie jest zachętą do pospiesznego strzelania.
Aportowanie na strzał (bez komendy)
Gdy pies opuszcza swoje miejsce na dźwięk strzału bez komendy i wybiega, by aportować. W wyszkolonej pracy psa myśliwskiego jest to zazwyczaj niepożądane, ponieważ pies powinien pozostawać pod kontrolą.
Strzelec
Osoba wyposażona w broń podczas polowania. Na polowaniu zbiorowym rozróżnia się często strzelców, naganiaczy i przewodników psów.
Pozyskanie łowieckie
Zwierzyna odstrzelona podczas polowania lub w danym okresie. Pozyskanie łowieckie wykorzystywane jest też w statystyce i gospodarce łowieckiej jako wskaźnik aktywności łowieckiej i rozwoju populacji.
Słowa łowieckie zmieniają znaczenie w zależności od kontekstu
Podobnie jak w innych dziedzinach zawodowych, to samo słowo może być używane nieco inaczej w zależności od regionu i formy polowania.
„Naganiacz” może na przykład obejmować różne role przy mniejszym polowaniu na ptactwo i przy dużym polowaniu na zwierzynę jeleniowatą. „Byk” może oznaczać dorosłego samca lub być używane bardziej ogólnie w rozmowie o gatunkach zwierzyny jeleniowatej.
Jeśli dane słowo ma znaczenie dla bezpieczeństwa lub legalnego odstrzału, nie zgaduj lokalnego znaczenia. Zapytaj prowadzącego polowanie.
Jakich terminów łowieckich powinien nauczyć się najpierw początkujący myśliwy?
Zacznij od słów używanych w kontekście bezpieczeństwa i prowadzenia polowania:
Instruktaż, stanowisko, miot, naganiacz, kulochwyt, postrzał, miejsce strzału i poszukiwanie.
Naucz się następnie prawidłowych określeń dla gatunków zwierzyny, na które będziesz polować.
Gdy te pojęcia będą już utrwalone, znacznie łatwiej będzie śledzić szkolenia, artykuły i rozmowy z doświadczonymi myśliwymi.
Najczęściej zadawane pytania o języku łowieckim
Co oznacza podchodzenie?
Podchodzenie to polowanie, w którym myśliwy aktywnie porusza się przez teren, by znaleźć zwierzynę i się do niej zbliżyć.
Czym jest miot?
Miot to wyznaczony obszar, przez który przechodzi się podczas polowania zbiorowego.
Czym jest instruktaż?
Instruktaż to odprawa prowadzącego polowanie przed jego rozpoczęciem, obejmująca zasady dotyczące między innymi bezpieczeństwa, dozwolonej zwierzyny i praktycznego przebiegu dnia.
Co oznacza farba?
Farba to łowieckie określenie krwi postrzelonej lub odstrzelonej zwierzyny.
Co oznacza patroszenie zwierzęcia?
Otwarcie ciała i wyjęcie narządów po odstrzale, aby zwierzę mogło zostać schłodzone i higienicznie obrobione.
Czym jest lusterko?
Jasny obszar wokół zadu u zwierzyny jeleniowatej. Kształt i wzór lusterka pomagają przy oznaczaniu gatunku i płci.
Jaka jest różnica między koźlęciem a cielęciem?
Młode sarny nazywa się koźlętami. U jelenia szlachetnego i daniela młode nazywa się natomiast cielętami (u daniela – łoszakami).
Co oznacza zasiadka?
Zasiadka to polowanie z wybranego miejsca, gdzie myśliwy czeka, aż zwierzyna pojawi się w danym obszarze.
Wspólny język czyni polowanie bezpieczniejszym
Słowa łowieckie to nie tylko tradycja i kultura.
Gdy wszyscy uczestnicy rozumieją, co oznaczają „stanowisko”, „miot”, „instruktaż”, „miejsce strzału” i „poszukiwanie”, komunikacja staje się bardziej precyzyjna.
Ma to bezpośrednie znaczenie dla bezpieczeństwa.
Jednocześnie język otwiera szersze zrozumienie zwierzyny i rzemiosła łowieckiego. Gdy już poznasz te słowa, nauka staje się łatwiejsza – zarówno na strzelnicy, w sali myśliwskiej, jak i na łowisku.
